De l'arabi múnya, «çò desirat», a l'òrt barrat d'un vilatge de Lugo.
Aquò es pas una pagina que te vend un pergamin. Es çò que se pòt demostrar sul nom de familha Almuiña, amb la font al costat de cada chifra, e çò que se pòt pas demostrar, dich tanben.
Abans d'èsser nom de familha, almuiña es una paraula
Gaireben totes los noms de familha an perdut lor sens pel camin. Almuiña, non: demòra una paraula viva del galician, e es dins lo diccionari de l'Acadèmia. Qual se sona Almuiña se sona, a la letra, «òrt».
Vaquí cossí la definís la Real Academia Galega
almuíña, s. f.: Horta, xeralmente pequena e cerrada, na que adoita haber árbores froiteiras.
En occitan: «òrt, generalament pichon e barrat, ont i a d'ordinari d'arbres fruchièrs». L'Acadèmia ela meteissa l'emplega dins un exemple que sent l'estiu: «Plantou uns pexegueiros na almuíña» —plantèt de persegièrs dins l'almuiña.
Es pas un òrt quin que siá. Es lo barrat, aquel d'a costat de l'ostal, aquel qu'a una paret o una baranha e d'arbres fruchièrs dedins. Dins la Galícia del minifundi —la tèrra espeçada en parcèlas minusculas—, aquela parcèla èra lo rebòst de la familha e, plan sovent, la sola causa vertadièrament sieuna dins un mond de tèrras tengudas a foro, l'arrendament long galician.
La raiç: mila ans e dos mila quilomètres
Lo nom de familha nais pas en Galícia. Nais en arabi.
مُنْيَةmunyaArabi classic. Vòl dire «desir, enveja, çò que se languís». La meteissa raiç م-ن-ي que tamanni, «desirar».
المُنيةal-múnyaAmb l'article al- pegat, coma se passèt amb tantas paraulas. En Al-Andalús daissa d'èsser una idèa e ven un domeni: òrt, arbres fruchièrs, aiga e ostal de repaus.
almuíñaalmunia · almuinha · almúniaL'emprunt intra dins las lengas romanicas de la Peninsula amb lo sens de bòria, òrt barrat. Sièis formas sòrres, una per lenga.
Almoiña1505 · primièr còp per escrichAtal es escrich lo nom de familha lo primièr còp que se li pòt metre una data: lo foro de Santa María da Franqueira a María de Almoiña, lo 1èr de mai de 1505. Lo galician trantalhèt fòrça entre oi e ui —coma dins moito/muito o loita/luita—, e tot lo long del sègle XVI lo nom s'escriu amb oi. La forma en ui, aquela de uèi, s'impausa pas abans lo sègle XVII: es per aquò que qual cèrca «Almuíña» dins los catalògs tròba pas res d'abans 1603.
ALMUIÑA«aquel de l'Almuiña»Un luòc se sona atal, una familha i viu e acaba per portar lo nom de l'endrech. Nom de familha toponimic: ditz pas qual siás, ditz d'ont siás.
Çò qu'èra exactament una almunia
Èra pas un òrt de subsisténcia. En Al-Andalús l'almunia èra un domeni periurban que fasiá doas causas a l'encòp: produsiá —arbres fruchièrs, vinha, legums, amb son sistèma d'arrosatge e son bacin— e serviá de retirada a l'aristocracia e a la familha reiala ela meteissa, que sortiá de la vila per se pausar, caçar e escriure de vèrses en susvelhant la culhida.
D'aquí ven lo doble sens de la paraula araba. Munya es «çò desirat» e tanben «l'òrt»: lo luòc ont òm vòl anar. Es malaisit de trobar un nom de familha amb una etimologia mai agradiva de portar.
E cossí arriba aquela paraula en Galícia?
Aicí cal èsser onèst, qu'es la question malaisida. La preséncia andalusí en Galícia foguèt brevissima —tot just qualques decennis del sègle VIII— e la toponimia galiciana a pauc d'arabismes. Lo mai espandit de luènh es aldea, «vilatge» (de l'andalusí aḍ-ḍáyʿa), amb mai d'un centenat de registres; puèi venon atalaia, albariza e pas gaire mai. Almuíña es un d'aqueles pauques.
Çò que se pòt afirmar amb seguretat es d'ont ven la paraula: lo Toponomasticon Hispaniae, projècte universitari de toponimia, dedica una ficha a l'etim MÚNYA e recuèlh lo galician almuíña a costat del portugués almuinha, del castelhan e aragonés almunia e del catalan almúnia, totes amb lo sens de «bòria».
Çò que se pòt pas afirmar es qu'un andalusí plantèt la primièra almuiña de Taboada. Çò versemblable es un emprunt lexical agricòla: la paraula viatja del sud cap al nòrd amb la causa que nomena —una manièra concreta de barrar e de plantar un òrt— per la via del latin agricòla, del romanç vesin e dels documents monastics. Viatgèt la tecnica, e amb ela lo nom.
Se prepausèt un còp o dos un parentat amb muíño («molin») per semblança fonetica. Se ten pas: l'accepcion avalizada per la Real Academia Galega e per la lexicografia istorica es aquela d'«òrt», e la cadena dempuèi munya es documentada per tota la Peninsula.
Las sièis sòrres romanicas d'una paraula araba
Del meteis etim arabi sortiguèron sièis noms de familha, un per lenga peninsulara. Amb las chifras del cens espanhòl al costat, apareis quicòm que degun conta pas: la forma galiciana es la mai nombrosa de totas.
Nom de familha
Lenga o territòri
Reng INE
1èr nom
2nd nom
ALMUIÑA
Galician
12 687
282
268
ALMUNIA
Castelhan e aragonés
13 604
257
348
ARMUÑA
Castelhan (Guadalajara)
36 636
66
91
ARMUNIA
Castelhan (Leon)
69 955
26
24
ALMOINA
Catalan e valencian
74 389
24
13
ALMOYNA
Catalan, grafia anciana
76 928
23
9
INE, frequéncias dels noms de familha, cens al 1èr de genièr de 2025. La correspondéncia entre formas e lengas es aquela de la ficha de l'etim MÚNYA del Toponomasticon Hispaniae.
Almuiña gasanha a Almunia per 25 portadors. De tota la descendéncia romanica de munya, aquela qu'a tengut lo melhor es aquela que se n'anèt viure dins lo canton lo mai plujós e lo mai alonhat d'Al-Andalús.
Ficha del nom de familha
Tipe: toponimic. Nais del nom del luòc ont vivià la familha, pas d'un mestièr ni d'un paire.
Origina de la paraula: arabi munya «desir» → ispano-arabi al-múnya «domeni d'òrt» → galician almuíña «òrt barrat amb d'arbres fruchièrs».
Territòri: Galícia. Fogals a Lugo (Taboada–Chantada–A Ulloa e A Mariña), Pontevedra (A Paradanta–O Condado) e Ourense (O Ribeiro).
Grafias: Almuiña, Almuíña, e Almuina sens la ñ dins los registres estrangièrs e dins las basas de donadas que la digerisson pas.
Parents: Almunia, Armuña, Armunia, Almoina, Almoyna, e lo portugués Almuinha.
Prononciacion: [al.muˈi.ɲa]. Quatre sillabas, l'accent sus l'i, e la ñ ben prononciada a la fin.
Capítol II · La tèrra
Cinc luòcs, non pas quatre
Gaireben totas las paginas que parlan d'aqueste nom de familha repetisson qu'i a quatre luòcs apelats Almuiña. Avèm descargat lo Nomenclátor de Galicia 2026 entièr —38 762 toponims oficials— e l'avèm cercat nosautres. Ne son cinc.
Lugo
Almuíña
Parròquia de Gondulfe (San Lourenzo)
Concello de Taboada
Lo sol dels cinc que va sens article. E lo concello amb la mai granda densitat del nom de familha de tota Galícia: 11,31 per mila.
Lugo
A Almuíña
Parròquia de Santo Acisclo do Valadouro (Santo Acisclo)
Concello de Foz
Entrada novèla: èra pas dins lo Nomenclátor de 2003 e i es dins aquel de 2026. En A Mariña, a un pas de Galdo, ont dos Almuiña procedisson en 1722 e 1776.
Pontevedra
A Almuíña
Parròquia de Arbo (Santa María)
Concello de Arbo
Sus las ribas del Miño, dins O Condado, tèrra de vinha e de lampresa. 8 portadors uèi, 2,99 per mila.
Pontevedra
A Almuíña
Parròquia de Valeixe (Santa Cristina)
Concello de A Cañiza
Al còr de A Paradanta. 8 portadors, 1,57 per mila.
Pontevedra
A Almuíña
Parròquia de Salcedo (San Martiño)
Concello de Pontevedra
Dins la campanha del concello meteis de Pontevedra, uèi gaireben vila.
Recèrca insensibla als accents sus las nòu colomnas del Nomenclátor de Galicia 2026 (Xunta de Galicia, aprovat lo 30 de març de 2026), descargat del portal de donadas dobèrtas. Cinc correspondéncias exactas, pas una de mai.
Taboada es lo sol sens article
Quatre dels cinc son A Almuíña, amb article, coma se nomena un luòc que se soven encara qu'èra una causa: l'òrt. Aquel de Gondulfe, dins Taboada, es Almuíña tot cort. A perdut l'article, qu'es çò qu'arriba a un nom comun quand a passat tant de temps a èsser nom pròpri. E se tròba que Taboada es, de luènh, lo concello ont lo nom de familha pesa lo mai de tota Galícia.
Aquel de Foz ven tot just d'existir oficialament
Dins lo fichièr, las colomnas del Nomenclátor de 2003 son voidas per A Almuíña de Santo Acisclo do Valadouro: lo luòc apareis pas que dins la revision de 2026. Valent a dire qu'i a un endrech apelat Almuíña qu'es intrat dins la nomenclatura oficiala de Galícia aqueste an meteis. Lo nom de familha lo mai vièlh del mond qu'estrena un toponim.
Quatre fogals, e un èra amagat
En crosant los toponims amb la distribucion del nom de familha e amb los documents d'archiu, la mapa daissa d'èsser una taca e ven quatre comarcas concretas:
Taboada – Chantada – A Ulloa (Lugo). Lo brèç. Taboada a 11,31 Almuiña per mila vesins; Antas de Ulla, 8,48. Aquí es lo toponim sens article e aquí es, en 1734, Pedro Antonio de Almuíña que paga la renda dins la jurisdiccion de Taboada.
A Paradanta – O Condado (Pontevedra). Arbo, A Cañiza, Crecente, Salvaterra: lo Miño, la vinha e dos dels cinc toponims.
O Ribeiro (Ourense). Amb Ribadavia coma plaça fòrta: 28 portadors, 5,62 per mila.
A Mariña de Lugo. Aquel, degun lo conta pas. I a A Almuíña a Foz, i a de microtoponimia amb lo nom a Barreiros, e i a dos procèsses del sègle XVIII —1722 e 1776— que plaçan d'Almuiñas a Galdo, parròquia de Viveiro, e a San Miguel de Souto. Toponim e document que mòstran lo meteis endrech, a 100 km del fogal de Taboada.
L'ostal pairal que tot lo mond cita e que degun a pas vist
Gaireben totes los sites d'eraldica tenon per segur que lo linhatge ven d'una Torre da Almuíña a Santa Cristina de Valeixe (A Cañiza). I sèm anats véser. Aquela torre i es pas dins lo catalòg de Patrimonio Galego, que dins aquela parròquia recuèlh quatre bens e cap n'es pas una torre; es pas dins la lista dels pazos —los ostals senhorials galicians— establida pel Concello da Cañiza el meteis; e es pas dins l'istoriografia locala del Condado de Salvaterra.
La cadena de la citacion s'acaba totjorn al meteis endrech: los García Carraffa e lo baron de Cobos de Belchite, d'aquí als sites comercials, e d'aquí pertot. E aquelas meteissas fonts se contradison entre elas: una autra version plaça l'ostal pairal a Crecente e lo balha per roïnat pels Sotomayor. Parièr per un pretendut pazo del linhatge a Landrove: apareis dins cap de catalòg.
E i a un cas ont val mai èsser tallant. La Casa Grande de Almuíña de Arbo es pas lo pazo dels Almuiña. Es un ostal dins lo luòc apelat A Almuíña, e totes sos proprietaris documentats pòrtan un autre nom de familha: Estévez de Puga y Méndez dempuèi 1665, puèi Vieytez, Rivera e Giráldez. Los escuts que consèrva se legisson coma armas de Durán, Puga, Correa, Feixoo e Ribeiro. Cap n'es pas d'Almuiña. Qu'un ostal siá a A Almuíña ditz pas res de qual lo tenguèt, per çò que almuíña es una paraula comuna: vòl dire òrt.
Curiosament, lo fogal que se ten es aquel que degun citava pas. Landrove, a Viveiro, es documentat tres còps dins tres archius diferents: dos estudiants a Alcalá (1792 e 1803), la licéncia d'embarcament per Cuba de 1829 e un procès de 1832. I a pas de torre, mas i a una familha.
La mapa vertadièra
313 concellos amb lor geometria reala. En aur, los cinc qu'an un luòc apelat Almuiña; l'intensitat de la color mesura quants Almuiña i a per mila vesins segon l'Instituto Galego de Estatística.
Cargament de la mapa…
Toca un concello per veire sa donada
Almuiña per 1 000 abitants
0 → 11,31 ‰
Geometria: limits municipals oficials (georef-spain-municipio). Donadas del nom de familha: IGE, distribucion municipala al 1èr de genièr de 2023, sonque los concellos amb mai de 5 portadors.
Capítol III · La traça
Del pergamin fins a uèi
L'Arquivo do Reino de Galicia garda una bona vintena de procèsses amb un Almuiña dedins, de 1505 a 1786: foros, pagaments de maravedís, eiretatges, un curat, un licenciado, doas femnas qu'agisson per drech pròpri. Son pas de gèstas. Son exactament çò que fasiá la gent: se disputar per çò sieu davant un notari. E es per aquò que sabèm qu'èran aquí.
La pista èra escricha d'un autre biais
De temps se donèt 1603 coma primièra traça del nom de familha. Es verai a mitat, e la mitat que manca cambia lo sègle de despart. En cercant dins lo catalòg de l'archiu amb la grafia modèrna, Almuíña, abans 1603 apareis absolutament pas res. Zèro registres. Mas lo nom i es plan abans: es escrich Almoiña, Almoíña, Almoina.
Un còp la recèrca refacha amb las grafias vièlhas, la traça remonta fins a 1505 e apareisson de documents qu'èran sus cap de lista: lo foro de A Franqueira a María de Almoiña, un procès entre tres Almoíña en 1558, la vinha de Juan da Almoina en 1577, lo clergue de 1587, lo vesin de Banga de 1596.
E n'i a un que ferma tot. En 1630, Pedro de Almoíña procedís «sobre posesión de una heredad en el lugar de Almuíña, en la jurisdicción de Taboada» —sus la possession d'un ben al luòc d'Almuíña, dins la jurisdiccion de Taboada—. L'estaca entre la grafia anciana e lo toponim, es pas aquesta pagina que la fa: la fa lo catalòg de l'archiu el meteis, qu'indèxa aquel procès jos lo descriptor geografic Almuiña (lugar, San Lourenzo de Gondulfe, Taboada, Lugo).
Leiçon de metòde, e val per quin nom de familha que siá: se cèrcas ton nom coma s'escriu uèi, ne tròbas la mitat. Abans que l'ortografia se fixèsse, cada notari escriviá çò qu'ausissiá.
1505
La traça la mai anciana
Lo 1èr de mai, lo monastèri de Santa María da Franqueira balha a foro a María de Almoiña e a son òme —lo pergamin es escafat just aquí e lo catalòg lo legís amb de dobtes: «Estevo? de Parga?»— lo casal da Rotea, a Santa María de Casteláns e Santa Mariña de Covelo, per doas fanegas de gran per an. Fai atencion al detalh: aquela que pòrta lo nom de familha es ela.
Arquivo do Reino de Galicia · PLAN-4805
1558
Procès entre parents
Domingo de Almoíña, vesin de la tèrra de San Martiño, contra Pedro de Almoíña, suls bens que demorèron d'Álvaro Lorenzo de Almoíña. Tres portadors del nom de familha dins un meteis procès, mièg sègle abans lo primièr «Almuíña».
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 20600-19
1577
Lo fruch d'una vinha
Juan da Almoina contra Melchor Fernández, sul fruch d'una vinha. Un dels dos documents qu'apareguèron en cercant per la grafia vièlha e que figuravan sus cap de lista precedenta.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 1147-68
1587
Un clergue e son benefici
Vicente de Almoíña, clergue, contra lo jutge apostolic Domingo Ramos, en emparament de possession del benefici de San Cosme de Gondel. Fòrça eclesiastica: lo clergue demanda a l'Audiéncia —lo tribunal reial— de frenar lo jutge de la Glèisa.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 26813-5
1596
Un vesin de Banga
Sebastián de Almoina, vesin de Santa Baia de Banga. L'autra trobalha de la recèrca per la grafia anciana — e a Banga, just ont la genealogia plaçava la naissença documentada de 1720.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 45520-3
1603
Lo primièr «Almuíña»
Alonso de Almuíña amb María de Prado, veusa, sus un pagament de maravedís. D'ans de temps se tenguèt pel document lo mai ancian del nom de familha. Çò qu'es de verai es lo mai ancian amb la grafia modèrna: dins l'archiu, abans aquesta data, i a pas un sol «Almuíña».
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 26115-69
1630
Lo document qu'estaca lo nom de familha al luòc
Pedro de Almoíña, curador dels enfants d'Alonso de Almoíña, contra Inés de Fontao, «sobre posesión de una heredad en el lugar de Almuíña, en la jurisdicción de Taboada» —sus la possession d'un ben al luòc d'Almuíña, dins la jurisdiccion de Taboada—. O disèm pas nosautres: l'archiu o indèxa jos lo descriptor Almuiña (lugar, San Lourenzo de Gondulfe, Taboada, Lugo). Nom de familha e toponim, estacats pel catalòg.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 21708-7
1633
Fraires a Vigo
Domingo de Almoíña e sos fraires contra Juan González Herrero, sus de bens dins la jurisdiccion de Vigo.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 24393-130
1637
Procès per un eiretatge
Juan Andrés e Juan de Almuíña litigan pels bens de María Fornelos, molhèr de Lorenzo de Castro.
Arquivo do Reino de Galicia
1689
Execucion per deutes
Pedro Almuíña e consòrts, amb Felipe Rivera, dins una execucion per maravedís.
Arquivo do Reino de Galicia
1694
Un licenciado a Porriño
Antonio Almuíña, licenciado, davant la justícia de Porriño per l'execucion del testament de Domingo de Abeledo. Lo primièr Almuiña amb d'estudis qu'apareis per escrich.
Arquivo do Reino de Galicia
1701
Un curat e son for
Antonio Almuiña Rivero, curat, procedís contra lo Provisor de Santiago en s'aparant del for eclesiastic, la jurisdiccion pròpria del clergat.
Arquivo do Reino de Galicia
1716
Rendas a Villarmeá
Andrés de Almuíña amb Victorio Rodríguez de Villarmeá, sus un pagament de renda.
Arquivo do Reino de Galicia
1720
Una naissença a Banga
La naissença documentada la mai anciana localizada per la recèrca genealogica: una persona del nom de familha nascuda a Banga, O Carballiño (Ourense).
1722
Almuiña en A Mariña
Los vesins de Negradas contra Pedro de Almuiña e Salvador Morales, per la residencia —la reddicion de comptes d'un oficial sortent— presa dins la jurisdiccion de Galdo, parròquia de Viveiro. Es la primièra pròva del fogal de A Mariña.
Arquivo do Reino de Galicia
1732
Partiment de bens
Luis Félix de Almuíña e consòrts, dins lo partiment dels bens de María de Veneizdes.
Arquivo do Reino de Galicia
1734
Raices a Taboada
Pedro Antonio de Almuíña, pagament de renda dins la jurisdiccion de Taboada: la meteissa comarca ont es lo toponim sens article e ont lo nom de familha es encara uèi lo mai dens.
Arquivo do Reino de Galicia
1741
Feliciana pren possession
Feliciana de Almuíña, en possession dels bens de Juan de Almuíña e María de Pazos. Una femna amb lo nom de familha, qu'agís per drech pròpri davant la justícia.
Arquivo do Reino de Galicia
1755
Un autre pagament de maravedís
Pedro de Almuíña, sus un pagament de maravedís. Un document de mai de la seria del sègle XVIII, localizat en refasent la recèrca.
Arquivo do Reino de Galicia · Caixa 13208-93
1762
Recompte de bens
Antonio Almuíña amb Nicolás Francisco Pernas, suls bens restants de Dominga Vizoso.
Arquivo do Reino de Galicia
1776
L'ostal de Galdo
Antonio Almuíña y Barata, retrach dins la venda d'un ostal, d'un luòc e de bens dins la parròquia de Galdo, partit de San Miguel de Souto. Segonda pròva del fogal de A Mariña, mièg sègle aprèp la primièra.
Arquivo do Reino de Galicia
1786
Lo darrièr de la seria del Reino de Galicia
José Almuíña, acte ordinari sus la possession d'Estrar de Tojo. Amb el se ferma la seria de procèsses de l'Arquivo do Reino de Galicia, vint-e-un en tot entre 1505 e 1786. A partir d'aquí la traça contunha, mas dins d'autres archius.
Arquivo do Reino de Galicia
1792
Dos estudiants a Alcalá
Doas certificacions d'estudis de la Universidad de Alcalá, dins de dossièrs consecutius, de dos vesins de San Xiao de Landrove (Viveiro): Nicolás Almoyna (1792–1804) e Antonio Almuina Barata (1803–1805). Lo segond nom de familha, Barata, es lo meteis que l'Almuiña que en 1776 procediá per un ostal a Galdo.
Archivo Histórico Nacional · UNIVERSIDADES,436,Exp.152 y 153
1829
Enfin, un document american
Antonio Francisco Almoyna, vesin de San Xiao de Landrove (Viveiro), maridat amb Teresa Cadórniga y Boado, demanda una licéncia d'embarcament per que son filh passe a Cuba. Es lo primièr document american localizat del nom de familha, e ferma un trauc qu'aquesta pagina reconeissiá d'aver. Qu'es la meteissa familha o pròva un autre procès, de 1832, ont l'Arquivo do Reino de Galicia lo sona «Antonio Francisco Almuíña, marido de Teresa Cadórniga» —marit de Teresa Cadórniga.
Archivo General de Indias · ULTRAMAR,353,N.25
s. XIX
Lo batèu, ara amb un nom
L'emigracion cap a Cuba, l'Argentina e Veneçuèla voida Galícia pendent un sègle. Ara aquela istòria a al mens un nom e una data: la licéncia de 1829 de l'ostal de Landrove.
1943
Nais l'istorian
Celso Almuiña Fernández, a Garabelos, parròquia de Mariz, Chantada — en plen fogal de Lugo del nom de familha. Arribarà professor de cadièra a Valladolid.
1946
Nais l'arquitècte
Carlos Almuíña Díaz, a Santiago de Compostela.
1962
Nais lo mètge de Baiona
Jesús Vázquez Almuíña, «Sito». Maire, conselleiro e president del pòrt de Vigo.
1997
Lo blason, publicat
Lo Paire Crespo recuèlh las armas del nom de familha dins Blasones y Linajes de Galicia (Ed. Boreal, t. II, p. 58). Es lo tèxt que se dessenha dins aquesta pagina.
2015
Un Almuiña a la Santat galiciana
Vázquez Almuíña pren la Consellería de Sanidade (2015–2020) e li tòca de gerir la pandemia.
2023
Retorn a la mairia
«Sito» Vázquez Almuíña recupèra la mairia de Baiona amb la majoritat absoluda.
2026
Un toponim novèl e un cens pièger
Lo Nomenclátor de Galicia incorpòra A Almuíña de Foz, e lo cens de l'INE confirma que lo nom de familha a perdut de portadors. Lo meteis an que gasanha un luòc, pèrd de gent.
Fins ont van las pròvas
1505 es lo document lo mai ancian localizat, pas la data ont naisquèt lo nom de familha: un nom toponimic existís fòrça abans que degun l'escriga. Cada data d'aquesta lista pòrta sa còta d'archiu per que quin que siá pòsca demandar lo dossièr e o verificar. E se sortís quicòm de mai ancian, se metrà aquí amb sa còta tanben.
Capítol IV · Las armas
L'escut, dessenhat coma se dessenhava
Gaireben tot çò que circula sus internet jos lo nom d'«escut Almuiña» es una illustracion generica tirada d'un modèl. Aquí es lo meteis blason —lo meteis, sens li cambiar una virgula— resolgut cinc còps, cada còp coma o auriá resolgut un mestièr diferent: l'enluminaire d'un libre d'armas, l'entalhaire d'un ostal de la pichona noblesa, lo gravaire d'un armorial estampat, lo peirièr d'una faciada e la premsa d'un fuèlh qu'a envelhit dins un archiu.
Cinc escuts, un sol blason
Lo meteis paragraf de Crespo, resolgut cinc còps. Cap n'es pas mai «vertadièr» que l'autre: un blason es un tèxt, e cada mestièr e cada supòrt l'an resolgut a lor biais. Causís çai-jos aquel que vòles veire.
1 / 5
Armorial pintrat
Esmalts plans, aur brunit e perfil negre, coma la lamina d'un libre d'armas enluminat.
Las cinc son de recreacions fachas per aquesta pagina, pas de pèças istoricas: se coneis cap de pèira armoriada ni cap de gravadura anciana d'aqueste nom de familha. Çò qu'es plan istoric es lo tèxt del blason, e es lo meteis dins las cinc. Lo SVG del primièr es un traçat vectorial: s'agrandís a quina talha que siá sens pèrdre un fil.
Pèça per pèça
Camp d'aur
Lo fons. L'aur es lo mai noble dels dos metals eraldics; los tractats li associan la noblesa e la generositat, encara que dins la practica se causiguèt sovent per çò que contrasta amb tot.
Torre d'argent, maçonada e perfilada de sable
«Maçonada» vòl dire que se li marcan los junts dels carrèus; «perfilada», qu'es contornejada de negre. Es pas un ornament del dessenhaire: se i son pas, lo dessenh complís pas lo blason.
Terrassada de sinòple
La torre flòta pas: se pausa sus un montet verd. Es lo sòl, la tèrra concreta. Dins un nom de familha que vòl dire «òrt», a sa gràcia que la sola causa vegetala de l'escut siá justament lo sòl.
Cavalièr armat d'argent sus un caval de sable
Una figura umana completa, a caval e que brandís l'espasa. Es una de las pèças las mai raras que se pòscan trobar sus un escut ispanic: çò normal son de leons, de castèls, de bendas e de conquilhas. Un cavalièr armat es un blason que vòl contar quicòm.
Tres balèstas de sable en cap
E la segonda raretat, dins la part la mai nauta e la mai visibla. La balèsta es una arma de plebèu e de precision, pas de cavalièr: còsta pauc d'ensenhar un balestrièr e traucha una armadura. Que ne parescan tres, en cap, dessús lo cavalièr, ditz mai sus aqueste escut que tot lo demai amassa.
Çò que cal dire suls escuts de nom de familha
Dins la tradicion ispanica las armas apartenon a un linhatge e a un ostal concrets, non pas a totes aqueles que partejan un nom de familha. Existís pas «l'escut dels Almuiña» al sens que tornariá de drech a quin que siá que se sona atal. Qual te vend lo contrari, amb ton escut encadrat e un pergamin, te vend una decoracion.
Çò qu'existís de verai, e qu'es çò que veses aquí, es un blason associat al nom de familha dins las òbras de referéncia: lo Paire Crespo lo publica en 1997 dins Blasones y Linajes de Galicia, e apareis parièr dins la tradicion del Blasonario de la Consanguinidad Ibérica. Aquò es una donada bibliografica verificabla, e coma tala se presenta.
Dich autrament: aqueste escut es patrimòni cultural del nom de familha, e merita d'èsser ben dessenhat. Mas es pas un títol, e aquesta pagina te dirà pas que o siá.
Capítol V · Las chifras
Quants ne son e quant son rars
Aquí i a pas de chifras copiadas d'un autre site. Avèm descargat lo fichièr de frequéncias de l'INE —14,8 MB, 86 512 noms de familha, cens al 1èr de genièr de 2025— e l'avèm comptat. Una causa de saber d'en primièr: en Espanha cadun pòrta dos noms de familha, lo primièr del paire e lo segond de la maire, e l'estatistica compta cada posicion a despart.
Almuiña, al cens de 2025
282personas lo pòrtan coma primièr nom de familha
268coma segond nom de familha
5lo pòrtan doblement
545portadors distints en Espanha
E recuola
Gaireben totas las paginas sus aqueste nom de familha donan encara lo reng 11 743 e 294 portadors. Son de chifras d'una edicion anteriora de l'INE. Amb lo cens al 1èr de genièr de 2025 lo nom es davalat al reng 12 687 e a perdut 12 portadors de primièr nom e 35 de segond. Es pas una tragedia: es çò qu'arriba a un nom de familha rural dins una comarca que vielhís. Mas es la donada, e aquí se ditz.
Concèpte
Chifra que circula
Cens 1-I-2025
Variacion
Reng INE
11 743
12 687
−944
1èr nom
294
282
−12
2nd nom
303
268
−35
Es rar de verai?
Òc, mas sens exagerar, qu'es çò que fa tot lo mond. L'INE publica 86 512 noms de familha —totes aqueles qu'an 20 portadors o mai—. Almuiña es lo 12 687. Aquò lo daissa dins lo 14,7 % lo mai frequent: i a 73 825 noms de familha publicats mai rars que lo tieu.
Dich en personas: de cada milion d'Espanhòls, sièis pòrtan Almuiña coma primièr nom de familha. E per cada Almuiña i a 5 131 García.
Almuiña
← 12 687 noms mai frequents
73 825 noms mai rars →
Aqueles que pesan exactament parièr
Al cens i a un ponhat de noms de familha amb exactament 282 portadors de primièr nom, los meteisses qu'Almuiña. Entre eles, dos que sonan quicòm:
I a en Espanha tant d'Almuiña coma de Iribarne —lo segond nom de Fraga— e tant coma de Mingote.
Ont naissèron
Pontevedra
104
Lugo
71
Ourense
53
A Coruña
22
Barcelona
6
Cádiz
5
Personas amb Almuiña coma primièr nom de familha segon lor província de naissença (INE). Per comunautats: Galícia 250, Catalonha 6, Andalosia 5. Fòra de Galícia i a pas que de traças de migracion interiora.
Galícia, concello per concello
Vigo a lo nombre lo mai grand —113— mas es una vila de 300 000 abitants: aquí lo nom es diluït. Ont pesa de verai es a Taboada, amb 11,31 per mila: un vesin sus 88.
Concello
Província
Portadors
‰ vesins
Vigo
Pontevedra
113
0,38
Taboada
Lugo
30
11,31
Ribadavia
Ourense
28
5,62
Chantada
Lugo
22
2,75
Lugo
Lugo
19
0,19
Antas de Ulla
Lugo
16
8,48
Pontevedra
Pontevedra
14
0,17
Baiona
Pontevedra
13
1,04
Santiago de Compostela
A Coruña
13
0,13
A Coruña
A Coruña
12
0,05
Ourense
Ourense
12
0,12
Monterroso
Lugo
12
3,34
Gondomar
Pontevedra
9
0,60
O Carballiño
Ourense
9
0,64
Arbo
Pontevedra
8
2,99
A Cañiza
Pontevedra
8
1,57
Ponteareas
Pontevedra
8
0,35
Ames
A Coruña
7
0,22
Cerdedo-Cotobade
Pontevedra
7
1,23
Crecente
Pontevedra
6
2,98
IGE, distribucion municipala dels noms de familha al 1èr de genièr de 2023, soma del primièr e del segond nom; sonque los concellos amb mai de 5 portadors. Total en Galícia: 436, contra los 481 que comptava lo cens de l'ILG–USC en 2001.
Capítol VI · Lo mond
Aqueles que se n'anèron
Entre lo mitan del sègle XIX e lo mitan del XX, Galícia se voidèt cap a America. Los Almuiña montèron suls meteisses batèus que tot lo mond. Uèi lo nom de familha es dins sèt païses e tres continents.
374portadors dins lo mond
7païses
3continents
104fòra d'Espanha
Ont i a d'Almuiña
Espanha
270
Argentina
77
Cuba
10
Panamà
7
Veneçuèla
7
Estats Units
2
França
1
Basa mondiala de noms de familha apellidos.de (2026). Per continents: Euròpa 271, America del Sud 84, America del Nòrd e Centrala 19. Las chifras mondialas e las espanhòlas venon de fonts e d'ans diferents: es per aquò que quadran pas quand se soman, e es per aquò que se donan a despart.
Atencion amb aquesta mapa: son los païses ont lo nom de familha es documentat dins las basas consultadas, pas totes aqueles ont i a d'Almuiña. Un nom portat per cinc cents personas passa jos lo lindal de gaireben tota estatistica: pòt i aver d'Almuiña en Chile, al Mexic, en Uruguai, en Soïssa o en Austràlia sens que cap basa o recuèlha. Çò que se pòt afirmar es lo contrari: fòra de Galícia e de l'emigracion galiciana i a enluòc cap d'origina del nom. Tot Almuiña del mond sortís del meteis òrt.
ES
Espanha · 270
L'ostal. Lo 72 % dels Almuiña del mond i son encara, e gaireben totes en Galícia.
AR
Argentina · 77
Lo segond ostal del nom de familha, de luènh. Lo gròs viu dins la província de Buenos Aires, filh de l'emigracion de la fin del sègle XIX e del començament del XX. D'aquí sortiguèt l'escultora Susana Almuiña.
CU
Cuba · 10
La primièra granda destinacion del galician transoceanic: l'illa de la grand de mièja Galícia. La pichona colonia Almuiña ven d'aqueles vapors entre Vigo e L'Avana.
PA
Panamà · 7
Destinacion classica de l'emigrant galician del sègle XX, ligada al comèrci e a l'istme.
VE
Veneçuèla · 7
Al mitan del sègle XX, Veneçuèla foguèt lo «ochen concello» de Galícia. L'emigracion d'aprèp-guèrra portèt lo nom de familha a Caracas.
US
Estats Units · 2
Preséncia minima. Aquí la ñ se pèrd pel camin e lo nom de familha apareis gaireben totjorn coma Almuina.
FR
França · 1
Un sol portador enregistrat. La frontièra europèa del nom de familha.
Lo trauc american, tampat
Fins a i a pauc aquesta pagina reconeissiá d'aver pas un sol document american del nom de familha. Ara n'a un. A l'Archivo General de Indias, entre los dossièrs de licéncias d'embarcament per Cuba, n'i a un del 22 d'abril de 1829: Antonio Francisco Almoyna, de San Xiao de Landrove (Viveiro), maridat amb Teresa Cadórniga y Boado, demanda una licéncia per que son filh passe a l'illa. Çò que o fa redond es que se pòt demostrar qu'es la meteissa familha: tres ans mai tard, en 1832, l'Arquivo do Reino de Galicia lo sona «Antonio Francisco Almuíña, marido de Teresa Cadórniga» —marit de Teresa Cadórniga—. Contunhan de mancar las listas de passatgièrs completas, e aquò demòra en suspens.
Capítol VII · Los noms
Almuiña amb biografia
Un nom de familha de 545 personas balha pas per una enciclopedia. Balha per aquò: un professor de cadièra, un arquitècte, un mètge qu'acabèt conselleiro, una economista que se faguèt escultora a cinquanta ans, un maire, un foncionari del Lugo isabelin, un fustièr jutjat en 1936 e absòlt, e un alfabetizaire cuban mòrt a trenta-sièis ans. Aquò basta.
Istòria
Celso Almuiña Fernández
Garabelos (Mariz, Chantada), 1943
Istorian, nascut al còr del fogal de Lugo del nom de familha. Professor de cadièra d'Istòria Contemporanèa a l'Universidad de Valladolid, uèi emerit, e academician correspondent de la Real Academia de la Historia per Simancas dempuèi 1998. Sa tèsi, La prensa vallisoletana durante el siglo XIX (1808-1894), publicada en 1977 en dos volums e mai de mila sièis cents paginas, demòra una referéncia en istòria de la premsa espanhòla.
Arquitectura
Carlos Almuíña Díaz
Santiago de Compostela, 1946
Arquitècte. Presidiguèt la delegacion de Santiago del Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (1999–2007). Signèt, amb Rafael Baltar e José Antonio Bartolomé, l'edifici dels tribunals de Santiago (1993–1995) e l'agrandiment de la Facultat de Sciéncias Politicas. Escriguèt Debuxo Técnico COU (1983).
Medecina e politica
Jesús Vázquez Almuíña, «Sito»
Baiona, 1962
Mètge diplomat de l'USC. Maire de Baiona (2004–2015 e tornarmai dempuèi 2023), conselleiro de Sanidade de la Xunta (2015–2020) pendent la pandemia, president de l'Autoritat Portuària de Vigo (2020–2023) e deputat al Parlament de Galícia.
Art · diaspòra
Susana Almuiña
Buenos Aires → Virginia (EE. UU.)
Escultora e pintra. Se licencièt en Economia a Buenos Aires e trabalhèt trenta ans al Fons Monetari Internacional abans de se refar coma artista: MFA de la Virginia Commonwealth University (2009), professora adjunta aquí meteis e exposicions a Washington, Richmond e Baltimore. La branca argentina del nom de familha, amb d'òbra.
Politica locala
Ángel Rodal Almuíña
Baiona
Cosin de Jesús Vázquez Almuíña, prenguèt lo relèu a la mairia de Baiona entre 2015 e 2023. Entre los dos, lo nom de familha demorèt gaireben vint ans de seguida al cap del concello.
Cuba · diaspòra
José Almuiña González
La Habana, 1941 – Isla de Pinos, 1977
Alfabetizaire pendent la Campaña de Alfabetización, la campanha cubana d'alfabetizacion, e puèi quadre politic: membre del Burèu Nacional de l'Unión de Jóvenes Comunistas dempuèi 1966 e primièr secretari del comitat regional del partit dins Isla de Pinos. Moriguèt a 36 ans dins un accident de rota en tornant d'una mission de trabalh. Sa ficha es dins EcuRed; amb un nom de familha tan rar, descend gaireben segurament de l'emigracion galiciana cap a Cuba.
Administracion
Antonio Almuiña
Lugo, 1848
Lo 8 d'octòbre de 1848 la Gaceta de Madrid publica sas nominacions: «D. Antonio Almuiña, individuo de la comisión de examen de cuentas atrasadas de Lugo con 5000 rs., oficial tercero segundo del gobierno político de Lugo con 7000» —membre de la comission d'examen dels comptes en retard de Lugo, a 5000 reals, e oficial tresen de segonda del govèrn politic de Lugo, a 7000—. Un Almuiña foncionari dins lo Lugo isabelin, amb son nom, son pòste e son salari, dins lo bulletin oficial de l'Estat.
Guèrra civila
Benigno Almuiña Claro
Crecente → Gondomar, 1936
Fustièr, natiu de Crecente e vesin de Gondomar. A 21 ans foguèt jutjat a Vigo per «auxilio á rebelión» —ajuda a la rebellion—. La causa s'acabèt per un non-lòc provisòri: foguèt pas condemnat. Es lo sol Almuiña que figura dins la basa de donadas de victimas del projècte interuniversitari Nomes e Voces.
E tu?
E tu?
La lista demòra dobèrta
S'as trobat un document, una fòto, una pista, d'informacion novèla o una error dins aquesta pagina: conta-o. Se legís tot.
De causas que se veson pas qu'en gaitant las donadas
01
Zèro resultats abans 1603
Cèrca «Almuíña» dins lo catalòg de l'Arquivo do Reino de Galicia e limita la data a abans 1603: sortís pas res. Lo nom de familha existissiá plan; èra escrich Almoiña. Cambiar la grafia avança la traça de gaireben un sègle.
02
La primièra es una femna
Dins lo document lo mai ancian, lo foro de 1505, aquela que pòrta lo nom de familha es María de Almoiña. Son òme se sonava autrament —lo pergamin es escafat e lo catalòg legís «Estevo? de Parga?»—. Lo nom de familha intra dins l'istòria per linha de femna.
03
L'article perdut
Quatre dels cinc luòcs son A Almuíña. Aquel de Taboada es Almuíña tot cort. Pèrdre l'article es çò qu'arriba a un nom comun quand fa de sègles qu'es nom pròpri.
04
Un toponim estrenat en 2026
A Almuíña de Santo Acisclo do Valadouro, a Foz, figurava pas dins lo Nomenclátor de 2003. Es intrat dins aquel de 2026. I a un luòc apelat Almuíña qu'es oficialament mai jove qu'aqueste sègle.
05
La galiciana las gasanha totas
De las sièis formas romanicas de l'arabi munya, la galiciana es aquela qu'a lo mai de portadors en Espanha: 282 contra los 257 d'Almunia. La version la mai periferica se trobèt èsser la mai resistenta.
06
Tant coma Iribarne
Al cens de 2025 i a exactament 282 Almuiña de primièr nom de familha. Los meteisses qu'Iribarne, e los meteisses que Mingote.
07
Un vesin sus 88
A Taboada (Lugo) i a 11,31 Almuiña per mila abitants. Es la densitat la mai granda de Galícia: dins aquel concello, un vesin sus 88 pòrta lo nom de familha.
08
Almuiña Almuiña
Cinc personas en Espanha lo pòrtan doblement, del paire e de la maire. Amb 545 portadors escampilhats per tot lo país, que se sián trobats cinc còps es pas pauca causa.
09
Lo domeni amb ñ
Aqueste site viu a almuiña.com, mas per dedins internet lo sona xn--almuia-0wa.com. Es de Punycode: lo sistèma que permet de metre una ñ dins un nom de domeni en la tradusent en caractèrs que los servidors del mond entièr comprenon.
10
Una balèsta sus un escut
La balèsta es una figura rarissima dins l'eraldica ispanica, e pro pauc cavaleiresca: èra l'arma que permetiá a un vilan d'abatre un noble a dos cents passes. Sus aqueste escut n'i a tres, e son dessús lo cavalièr.
11
S'estrechís
Entre l'edicion anteriora de l'INE e lo cens de 2025, lo nom de familha perdèt 12 portadors de primièr nom e 35 de segond, e davalèt de 944 rengs dins lo classament. Los noms de familha rurals vielhisson amb lors comarcas.
Capítol IX · Las fonts
D'ont sortís cada causa
Tot çò de dessús ven de qualque part. Vaquí las fonts, e tot seguit, los comptes que quadran pas e perqué.
Dicionario da Real Academia Galega — definicion d'«almuíña» e exemple d'emplec. ↗
Nomenclátor de Galicia 2026, Xunta de Galicia — los cinc toponims oficials. Fichièr complet descargat e cercat, pas pres per ausit dire. ↗
Toponomasticon Hispaniae, étimo MÚNYA (R. Pocklington, 2024) — ficha de l'etim arabi e correspondéncia de las sièis formas romanicas. ↗
INE, Frecuencias de apellidos (censo a 1-I-2025) — totas las chifras de frequéncia e de raretat d'aquesta pagina. Fichièr de 14,8 MB tractat aicí. ↗
Instituto Galego de Estatística, apellidos por concello — distribucion del nom de familha per concello galician (2023). ↗
Boullón Agrelo & Sousa Fernández, Cartografía dos Apelidos de Galicia (ILG–USC) — lo cens de 2001, que permet de veire la seria dins lo temps. ↗
Arquivo do Reino de Galicia (Galiciana) — vint-e-un procèsses entre 1505 e 1786, cadun amb sa bóstia. Abans 1603 los cal cercar per la grafia Almoiña. ↗
Crespo del Pozo, Blasones y Linajes de Galicia, Ed. Boreal, 1997, t. II, p. 58 — lo blason, mot per mot.
Silvestre Petra Sancta, Tesserae Gentilitiae, Roma, 1638 — lo sistèma de raiadura amb que se representan los esmalts dins lo registre de gravadura.
Vicente de Cadenas y Vicent, Blasonario de la Consanguinidad Ibérica — tradicion eraldica del nom de familha.
Diccionario de la lengua española, RAE, voz «almunia» — etimologia del mot sòrre castelhan. ↗
Límites municipales de Galicia — georef-spain-municipio (Opendatasoft) — la geometria reala dels 313 concellos de la mapa. ↗
apellidos.de y mondonomo.ai — distribución mundial — preséncia del nom de familha per païses.
Galiciana — catálogo del Arquivo do Reino de Galicia — lo catalòg ont son, amb lor còta, los documents de 1505 a 1786. Motor de recèrca pròpri, ligam persistent per ficha e fòrça pergamins ja numerizats. ↗
PARES — Portal de Archivos Españoles — los archius de l'Estat. Atencion: sa recèrca es aproximativa per defaut e «almoina» en catalan vòl dire almòina, e aquò contamina los resultats. ↗
Archivo General de Indias, Expedientes de licencias de embarque a Cuba — la licéncia d'embarcament per Cuba de 1829, lo primièr document american del nom de familha. ↗
Gaceta de Madrid, núm. 5139, 8 de octubre de 1848 — la nominacion d'Antonio Almuiña, amb pòste e salari. ↗
Nomes e Voces — vítimas da represión en Galicia — la ficha de Benigno Almuiña Claro, jutjat en 1936 e pas condemnat. ↗
Nòtas de metòde (o ont son las coseduras)
Las chifras quadran pas entre elas, e o fan exprès. Los 545 portadors en Espanha (INE, 2025), los 436 de Galícia (IGE, 2023) e los 374 del mond (apellidos.de, 2026) venon de fonts diferentas, amb d'ans diferents e de critèris de comptatge diferents. Las somar seriá inventar. Cada chifra se dona amb sa font e sa data.
L'accent trantalha.Almuíña e Almuiña convivon dins la documentacion; l'INE o registra sens accent. Dins aquesta pagina s'escriu Almuiña pel nom de familha e Almuíña pels toponims, qu'es coma los recuèlh lo Nomenclátor.
L'escut es un dessenh novèl. Es pas la reproduccion d'una pèira armoriada ni d'una gravadura anciana: es una interpretacion grafica facha per aquesta pagina a partir del tèxt del blason publicat per Crespo en 1997. Los tres registres son fidèls a las convencions de cada epòca, mas lo traçat es de 2026.
Cada data pòrta sa còta d'archiu. Basta pas de dire «i a un document de 1505»: cal lo poder demandar. Es per aquò que cada fita de la cronologia pòrta l'archiu e la bóstia. E çò que s'es pas pogut verificar —la Torre da Almuíña, lo pazo de Landrove, lo passatge en Andalosia— se ditz que s'es pas pogut verificar, allòc de o repetir.
Las donadas se pòdon verificar. Lo Nomenclátor e lo fichièr de l'INE son de descargaments publics; los ligams son çai-dessús. Quin que siá pòt refar los comptes e nos desmentir.
Capítol X · Tu
Escriu
S'as trobat un document, una fòto, una pista, d'informacion novèla o una error dins aquesta pagina: conta-o. Se legís tot.
